تبلیغات
کودک من(توجه : مطالب این وبلاگ به سایت آی آر نی نی منتقل شده است . www.irnini.com - رشد کودکان : شب ادرارى در كودكان
کودک من(توجه : مطالب این وبلاگ به سایت آی آر نی نی منتقل شده است . www.irnini.com

پشب ادرارى یا ناتوانى در كنترل ادرار (Enuresis)، یكى از اختلالات رایج دوران كودكى است كه در بعضى موارد مى تواند مسائل و مشكلات جدى روان شناختى مثل كاهش عزت نفس، احساس شرمسارى، خودكم بینى و پرخاشگرى به دنبال داشته باشد. براساس تعریف انجمن روان شناسان، زمانى كه كودك (۵ سال به بالا) به طور مكرر دو بار در هفته و در مدت سه ماه متوالى، بدون داشتن بیمارى جسمانى خاصى مثل دیابت، صرع، عفونت هاى سیستم ادرارى، نارسایى هاى سیستم عصبى و... رختخواب خود را خیس كند، دچار مشكل شب ادرارى یا ناتوانى در كنترل ادرار است. میزان شیوع این اختلال به دلیل تنوع علل و معیارهاى اجتماعى گوناگون قدرى مشكل است، ولى آمارها نشان مى دهند كه تقریباً ۸۵ درصد كودكان تا سن پنج سالگى قادرند در طول شب خشك بخوابند و ۱۵ درصد باقى مانده نیز با كمى  آموزش و حمایت والدین و مربیان شان مى توانند پاكیزه خوابیدن را بیاموزند. تنها ۲ _ ۱ درصد كودكان هستند كه تا سن ۱۵ _ ۱۴ سالگى توانایى كنترل ادرارشان را هنگام خواب هنوز به دست نیاورده اند.


 انـــواع شب ادرارى در كـــــودكان

به طور كلى، شب ادرارى هاى كودكان به دو گروه تقسیم مى شوند.
گروه اول، كودكان خردسال زیر پنج سال كه هنوز مراحل كنترل ادرار را در طول شب نیاموخته اند. گروه دوم، كودكانى كه بعد از سه ماه متوالى كه قادر بوده اند شب ها خشك بخوابند، مجدداً دچار ناتوانى در كنترل ادرارشان شده اند.

 
عـــوامل موثــــر در بــــــروز شب ادرارى

محققان بر این باورند كه شب ادراریهاى گروه اول، ناشى از نارسایى و عدم رشد كافى اندامهاى دفع ادرار، عوامل رشد، وراثت و مشكلات هورمونى است و شب ادراریهاى گروه دوم، حاصل مشكلات كلیوى، مثانه، مجارى ادرارى، عفونتهاى گوناگون سیستم دفع ادرار، تنشها، استرسها و فشارهاى روحى - روانى ناشى از تغییرات زندگى كودك است.

  تاخیــــــر در رشـــد اندامهــــا

رایج ترین علت ناتوانى كودكان در كنترل ادرار، تاخیر در رشد اندام ها و سیستم اعصاب مركزى آنهاست كه موجب كاهش توانایى آنان بر عمل تخلیه مثانه مى شود. زمانى كه مثانه كودك پر مى شود، اندام هاى عصبى دفعى پیام هایى كه به مغز مى فرستد، كودك را براى دستشویى رفتن هوشیار مى كنند. چنانچه این بخش از سیستم عصبى كودك دچار ضعف و تاخیر در رشد باشد، پیام عصبى لازم به مغز نمى رسد.


 اختــــلالات خــــــواب

بررسى نوارهاى مغزى كودكان شب ادرار نشان مى دهد كه نارسایى امواج مغز و افزایش فعالیت آن مى تواند در بعضى موارد مانع از بیدار شدن به موقع كودك براى دستشویى رفتن شود. به عبارت ساده تر، این گروه از كودكان ممكن است خوابى كاملاً طبیعى و آرام داشته باشند، ولى براى بیدار شدن به موقع دچار مشكل مى شوند.

 
عامـــل وراثت

تحقیقات نشان مى دهند كه تقریباً ۷۵ درصد كودكان مبتلا به شب ادرارى، داراى والدین و یا خواهر و برادرهایى بوده اند كه آنها نیز این مشكل را داشته اند. این احتمال در بین كودكان شب ادرار كه یكى از والدین شان مبتلا به شب ادرارى بوده است ، به ۵۰ درصد مى رسد و چنانچه سابقه خانوادگى این بیمارى در آنها موجود نباشد، فرزند شان نیز به طور حتم تا ۶ سالگى این مشكل را پشت سر خواهد گذاشت. آزمایش هاى گوناگون نشان داده اند كه ژن حامل اختلال شب ادرارى بر روى كروموزم شماره ۱۳ قرار دارد.

 مشكـــــلات هـــــورمونى

تحقیقات نشان مى دهند میزان هورمون كاهش ادرار (ADH)در كودكان شب ادرار به حد طبیعى نیست. میزان ترشح طبیعى این هورمون در كودكان سالم (در طول خواب) موجب كاهش فعالیت كلیه ها و دیرتر پرشدن مثانه (در طول ۱۲ _ ۸ ساعت) مى شود. در حالى كه در كودكان شب ادرار، عدم توازن این هورمون موجب بروز شب ادرارى در آنان مى شود.

 
عفـــــونتهـــاى سیستـــــم دفع ادرار

كودكى كه مبتلا به عفونت هاى كلیوى و سیستم دفع ادرار است، بیش از كودكان سالم نیاز به دستشویى رفتن پیدا مى كند. این كودكان هنگام دفع، دچار احساس سوزش، درد و ناراحتى مى شوند و ادرار آنها اغلب كدر و بدبو است. همچنین تب و درد در ناحیه پشت (كلیه ها) از دیگر علائم عفونت هاى ادرارى است.

 دیـــــابت

دیابت یا بیمارى قند در كودكان نیز مى تواند عاملى براى شب ادرارى آنان باشد. علائم دیابت عبارتند از: تكرر ادرار،  تشنگى بیش از اندازه، خستگى و بى حالى در طول روز، كاهش وزن و كم تحركى، زیاد شدن اشتها و پرخورى.

 عـــــوامل جسمانــــــــى

بعضى از تحقیقاتى كه در زمینه علل شب ادرارى كودكان صورت گرفته است، نشان مى دهد كه این كودكان داراى مثانه اى كوچكتر از حد معمول هستند. زمانى كه والدین گزارشى از گنجایش كم مثانه كودك شب ادرارشان مى دهند، معمولاً این كودكان در طول روز هم دچار ناتوانى در كنترل ادرارشان هستند.

  عـــــــــوامل روانشناختــــــى

در بعضى موارد نیز شب ادرارى كودكان عكس العمل و پاسخى، نسبت به تعارضات هیجانى، اضطراب ها و نابسامانى هاى عاطفى كودك است. پژوهش هاى روان شناسان و دیگر متخصصان بهداشت روانى كودكان نشان مى دهد، بچه هایى كه درگیر تغییرات و دگرگونى هایى در محیط خانه و مدرسه خود هستند، گاهى دچار شب ادرارى مى شوند. بحران عاطفى در خانه و خانواده نیز مى تواند منجر به بروز این اختلال در كودكان شود. تغییر منزل یا مدرسه، انتقال به شهر دیگر، طلاق و جدایى والدین، تولد نوزاد جدید در خانواده، بدرفتارى و خشونت هاى خانوادگى، فشارها و استرس هاى گوناگون و... مى توانند عاملى براى ناتوانى كودك در كنترل ادرارش باشند. در اغلب موارد نیز كودكان نسبت به این گونه تغییرات عاطفی_ هیجانى خود آگاه نیستند و نمى دانند كه بین شدت احساسات و شب ادرارى آنان ارتباطى وجود دارد.

 
روشهاى درمــــان شب ادرارى كــــــودكان 

اولین گام براى درمان كودكان شب ادرار آن است كه والدین و اعضاى موثر خانواده سعى كنند با رعایت برنامه اى منظم براى خواب و خوراك كودك، خشك خوابیدن در طول شب را به او بیاموزند. در این زمینه توجه به نكات زیر مى تواند مفید باشد:


  1. هیچ گاه از تنبیه، سرزنش، انتقاد و یا شرمنده كردن كودك براى درمان و كاهش شب ادرارى او استفاده نكنید.
  2. قبل از این كه كودك براى خوابیدن به رختخواب برود، به او یادآورى كنید كه به دستشویى برود. اگر كودك گفت كه نیازى به دستشویى ندارد، از او بخواهید كه به هرحال سعى كند، مثانه اش را خالى كند.
  3. نوشیدن مایعات را دو ساعت قبل از خواب محدود كنید (حتى غذاها و خوراكى هایى كه آب زیادى دارند مثل بستنى،  ژله، سوپ و...).
  4. سعى كنید كودك را چند بار در طول شب بیدار كنید. نایلون و یا مشمعى زیر ملافه تشك كودك پهن كنید تا بتوانید در صورت نیاز تنها ملافه را عوض كنید.

در نظر داشته باشید،  تقریباً ۹۸ درصد شب ادرارى هاى كودكان به تدریج تا سنین ۱۲ _ ۱۰ سالگى بهبود مى یابند. به طور كلى روش هاى درمان شب ادرارى كودكان به دو گروه تقسیم مى شوند،  درمان هاى غیردارویى و درمان هاى دارویى.


الف) درمانهاى غیـــــــر دارویـــــــــــى

مثل روشهاى انگیزشى، استفاده از وسایل و زنگ هاى حساس به رطوبت، ورزش هاى مخصوص تقویت مثانه، درمان هاى روان نشاختى، رژیم غذایى و....


روشهاى انگیـــــزشــــى:

بر طبق این روش ها به كودك كمك مى شود تا شرایط خود را بهتر درك كند و دچار احساس ناتوانى، ضعف عزت نفس و خودكم بینى نشود. به عبارتى خود را عامل اختلال نداند بلكه تلاش كند تا نقش موثرى در بهبود و روند درمان ایفا كند. یكى از این روش ها استفاده از رژیم هاى غذایى و نمودار روزانه است كه طى آن كودك سعى مى كند با یك برنامه تنظیم شده و كاهش نوشیدنى هاى گوناگون در طول شب، خود را كنترل كند و خشك بخوابد. معمولاً این شیوه درمان در ۲۵ درصد موارد موجب كاهش ۷۰ درصد از شب ادرارى كودكان مى شود.


استفــــاده از وســــــایل و زنگهـــاى حســـاس به رطـــــــــوبت:

یكى از موفق ترین شیوه هاى كاهش شب ادرارى كودكان، استفاده از وسایل حساس به رطوبت است. این زنگ ها دونوع هستند، دسته اول به زیرشلوارى كودك و دسته دوم به ملافه رختخواب كودك بسته مى شوند. در هر دو حالت با كمترین نم و رطوبتى به صدا در مى آیند و كودك را از خواب بیدار مى كنند. بعد از مدتى كه كودك نسبت به زمان پر شدن مثانه اش حساس مى شود و قبل از آن كه رختخوابش را خیس كند،  بیدار مى شود و به دستشویى مى رود. چنانچه كودك نسبت به صداى زنگ حساس نباشد، وظیفه والدین است كه فوراً او را بلند كنند و به دستشویى ببرند. هنگام استفاده از این گونه وسایل، باید زیرشلوارى كودك مجدداً عوض شود و هیچ گونه رطوبتى نداشته باشد تا دستگاه درست كار كند. در طول درمان،  هیچ گاه كودك را تنبیه و سرزنش نكنید، خیلى آرام و خونسرد بلند شوید و بدون كمترین دلخورى و اوقات تلخى او را به دستشویى ببرید. باز هم به خاطر داشته باشید كه كمك ها و همراهى هاى شما مى تواند مشكل كودك را تخفیف دهد، پس او را به دلیل مشاركتش در برنامه درمان، تشویق و ترغیب كنید تا كودك دچار بحران روحى نشود. براساس گزارش هاى مختلف تقریباً ۷۰ درصد از شب ادرارى هاى نوع اول با استفاده از این شیوه بهبود مى یابند. پزشكان و متخصصان كودك پیشنهاد مى كنند، كودكانى كه از این روش براى درمان خود استفاده مى كنند، بهتر است تا سه هفته بعد از این كه توانستند كاملاً خشك بخوابند، از دستگاه هاى حساس به رطوبت استفاده كنند.


ورزشهـــاى مخصـــــــــوص تقـــویت مثانــــه:

گروهى از پزشكان و متخصصان كودك توصیه مى كنند براى درمان شب ادرارى كودكان مى توان آنها را تشویق كرد تا ورزش هاى كششى و حركات بدنى اى انجام دهند كه موجب گنجایش بیشتر مثانه آنها و بالارفتن توان كنترل بیشتر آنها بر اعمال مثانه شان مى شود. این حركات و نرمش ها در طول روز انجام مى شود و زمانى كه كودك احساس مى كند مثانه اش پر شده است، سعى مى كند با كشش بدنى، گنجایش آن را بیشتر كند. روش دیگر آن است كه از كودك مى خواهند هنگامى كه در طول روز به دستشویى مى رود تا ادرار كند، چند لحظه اى جلوى ریزش ادرارش را بگیرد و دوباره  ماهیچه انتهایى مجراى ادرارى اش را رها كند. این كار موجب تقویت ماهیچه هاى انتهایى مجراى ادرارى مى شود. نتایج تحقیقى كه در این زمینه صورت گرفته است نشان مى دهد، ۶۶ درصد كودكانى كه از این روش استفاده كرده اند، تا ۲۰ درصد بهبود یافته اند و توانسته اند روند درمان را پس از مدتى تسریع بخشند.


درمانهـــــــــاى روانشناختــــى:

یكى دیگر از روش هاى درمان شب ادرارى در كودكان استفاده از روش هاى روان شناختى است، به ویژه در مواردى كه شب ادرارى كودك ناشى از تغییرات و تعارضات عاطفى _ هیجانى (مثل تولد نوزاد جدید، شرایط استرس آور درسى _ مدرسه اى و...) و یا بحران هاى عاطفى (مثل جدایى و طلاق والدین، درگیرى هاى خانوادگى و...) است. اساس درمان هاى روان شناختى، كمك به كودك و خانواده اش براى یافتن عامل و علت اصلى شب ادرارى كودك است. این روش ها به آنها یاد مى دهد كه چگونه با كودك شب ادرار باید كنار آمد و به او كمك كرد تا با مشكلش روبه رو شود و درصدد حل آن برآید. از جمله درمان هاى روان شناختى، روش تشویقى است كه براساس آن والدین جدول هفتگى اى تهیه مى كنند و شب هایى را كه كودك توانسته خشك بخوابد در آن علامت مى زنند (ستاره اى به كودك مى دهند). بعد از آن كه تعداد علامت ها (ستاره ها) به ده رسید،  جایزه اى كه كودك انتخاب مى كند،  برایش فراهم مى آورند.


ب) درمانهــــــــاى دارویـــــــــى

در سال هاى اخیر، براى درمان شب ادرارى كودكان از دارودرمانى استفاده مى شود. بسیارى از  این داروها، عملاً براى درمان مشكلات دیگرى مثل، افسردگى، اضطراب و... تجویز مى شوند. ایمى پرامین یكى از رایج ترین داروهاى ضدافسردگى است كه براى درمان شب ادرارى به كودكان هم داده مى شود. این دارو تا میزان ۳۰ درصد مى تواند شب ادرارى كودك را كاهش دهد.


ایمـــى پــــرامین :

براى كنترل ادرار در طول شب (و حتى روز) داده مى شود. لازم به ذكر است كه این گونه داروها براى درمان بلندمدت شب ادرارى كارایى ندارند. به عبارت دیگر، اگر دارو قطع شود، كودك مجدداً دچار شب ادرارى و عدم كنترل بر مثانه خواهد شد. مشكل دیگرى كه این گونه داروها پدید مى آورند، عوارض جانبى آنهاست، به خصوص كه این عوارض در كودكان شدیدتر است. چنانچه كودكى به ناچار از شیوه دارودرمانى براى حل مشكل شب ادرارى اش استفاده مى كند، بهتر است حتماً زیر نظر پزشك متخصص باشد.


داروهاى دسمــــــــــــوپسین:

انواع دیگر داروهایى كه براى حل مشكل شب ادرارى كودكان به كار برده مى شوند، استفاده از داروهاى دسموپرسین است. این داروها موجب تغییراتى در هورمون هاى بدن (ADH) مى شوند. این شیوه درمان، در مورد كودكانى مى تواند موثر باشد كه هورمون ADH در بدن شان دچار نارسایى است. این دارو موجب كاهش آب ادرار و دیرتر پرشدن مثانه كودك در طول مدتى كه خواب است، مى شود. مصرف این دارو براى كودكان خردسال به صورت افشانه اى و در بینى است. اغلب والدین گزارش كرده اند كه استفاده از این دارو خیلى سریع مى تواند شب ادرارى را در كودكان كاهش دهد. پزشكان نیز توصیه مى كنند اگر كودك توانست بعد از سه ماه كه از این دارو استفاده كرد، خشك بخوابد، بهتر است مصرف آن را به تدریج كاهش داد. متاسفانه این گروه داروها هم مثل داروهاى ضدافسردگى، زمانى كه مصرف آنها قطع مى شود، تاثیر خود را در بدن كودك از دست مى دهند و مجدداً علائم شب ادرارى در او ظاهر مى شود. در این گونه موارد، گروهى از پزشكان پس از شروع دوباره شب ادرارى، تجویز دارو را از سر مى گیرند و گروهى از والدین تصمیم مى گیرند صبورانه با این مشكل فرزندشان در خانه كنار بیایند و فقط شب هایى كه كودك دور از خانه اش مى خوابد، از این گونه اسپرى ها و داروها استفاده كنند. اگر چه شب ادرارى هاى كودكان گاهى سبب ناراحتى والدین، اعضاى خانواده و خودِ كودك مى شود، اما خوشبختانه در اغلب موارد بدون درمان خاصى بهبود مى یابند. اما از آن جایى كه گاهى این مشكل مى تواند علامت بیمارى جسمانى حادى باشد، بهتر است براى حل مشكل و درمان به موقع با پزشك متخصص مشاوره اى انجام دهند. در نظر داشته باشید، انتخاب بهترین شیوه درمان در هر كودكى متفاوت است و باید متناسب با شرایط جسمى _ روحى او انتخاب شود.

  ماندانا سلحشور




برچسب ها: شب ادراری،  

نوشته شده در تاريخ پنجشنبه 21 خرداد 1388 توسط دکتر کودکان
درباره وبلاگ

جستجو

آرشيو مطالب

آخرين مطالب

نويسندگان

پيوند ها

پيوندهاي روزانه

ابر برچسب ها

آمار سايت


سرویس خبری ایدز آی آر نی نی